Beter smalfilmen

De derde druk kocht - of kreeg - ik in 1998. De aanschafdatum die voorin staat is ook mijn verjaardag. Ik weet niet meer of ik een kadootje heb gehad of het zelf kocht, die dag. In 2010 voegde ik de tweede druk van hetzelfde boek aan mijn verzameling toe. Het is altijd leuk om verschillende drukken naast elkaar te leggen en te vergelijken. Tussen deze twee edities van Beter smalfilmen zal een jaar of tien zitten, denk ik.

De tweede druk is van begin jaren zestig. Op het omslag een dame uit die tijd met een cocktailglas in haar ene en een brandende sigaret in haar andere hand. Ze kijkt dromerig naar het beeldscherm, dat niet te zien is. Achter haar staat een filmprojector te draaien. Niet zo verstandig om daar bij te roken, want film was brandbaar. Maar goed.Op de derde druk, van begin jaren zeventig, een jonge moeder die haar peutertje filmt, dat eendjes aan het voeren is. Iets minder in scene gezet. Zo zal het in die tijd wel gegaan zijn.

Op de tweede druk staan, eveneens op het omslag, een aantal trefwoorden uit het boek vermeld. Waar het in de tweede druk nog 8- en 16-millimeterfilmen, hoe het niet en wel moet, heet, daar is het in de derde druk super-8 geworden. De techniek had zich verbeterd. Dat blijkt ook uit de inhoud van het boek. Die is nagenoeg identiek. Maar aan de derde druk zijn wat nieuwe dingen toegevoegd, zoals in het hoofdstuk Filmen bij kunstlicht, De kwartsjodiumlamp of sun-gunn. Werkelijk het einde voor het montagewerk, aldus de schrijver. Maar niet met je vingers aankomen, want een beetje lichaamsvet en het verbrandt.

En beide boeken hebben een voorwoord van überfilmer Bert Haanstra. Dat zegt alles over de tijd, waarin het werd uitgegeven. Wie Bert Haanstra niet kende, kocht dit soort boeken ook niet. 

Op de keerzijde van het omslag staat bij de tweede druk te lezen wat er nog meer in de hobby-serie is verschenen. Electriciteit voor iedereen. Radio voor iedereen. Chemie voor iedereen. En een paar titels van de onvolprezen Hans Borrebach: Betere kleurenfoto's maken. Portretfoto's in kleur en zwart-wit. Allemaal mannen-titels. Vrouwen hadden blijkbaar geen tijd voor een hobby.

Op de achtergrond van de derde druk een foto van de auteur in actie. Hans Koekoek vindt van zichzelf dat hij alleen met een camera gebeurtenissen kan noteren, die hij met geen pen zou kunnen beschrijven. Iets wat de uitgever tegenspreekt. Overigens vinden wij dat Hans Koekoek best met zijn pen overweg kan, zo staat er. In dit boek ziet hij kans om zonder omhaal van woorden van een camera-bezitter een filmer te maken.

Zo ging dat toen, in de jaren zestig en zeventig. Veertig, vijftig jaar later doe ik hooguit nog een poging met mijn digitale camera. Onze videocamera ligt al zeker tien jaar te verstoffen in de kast. En een super 8 of 16 millimeter? Die heb ik nooit gehad. Al bestaan er nog wel filmpjes waar ik op sta, als klein meisje. Nee, ik voerde er geen eendjes op, maar het zou zo gekund hebben.

Het bandrecorderboek

Mijn vader had er een. Gekocht ergens in de jaren zestig en gebruikt tot diep in de jaren zeventig. Hij nam er de huwelijksmis mee op van vrienden, een verjaardag in zijn ouderlijk huis en later ook mijn allereerste geluidjes, nadat ik hem tot pappa had gebombardeerd. Je hoort me er groter worden, een zusje krijgen, die ook geluid gaat maken. En dan houdt het ineens op. Toen ging de bandercor - zoals ik m altijd noemde - stuk en kwam er een radio cassetterecorder. Dat is ergens in 1981 geweest.

Er staat een foto van bandercor in dit boek. Het is een goede keus geweest, die mijn vader destijds heeft gedaan, zo blijkt uit de beschrijving. Een Philips viersporen-stereorecorder. Inderdaad, de banden konden linksom en rechtsom draaien, en omgekeerd worden neergelegd, waarna ze nogeens linksom en rechtsom konden draaien. Ja, er zat een tweede luidspreker in het afneembaar kofferdeksel. En dat stereo meeluisteren tijdens opname met hoofdtelefoon of luidsprekers kon inderdaad ook. Maar ik ben van bouwjaar 72 en voor ik mono van stereogeluid kon onderscheiden, bestond mono al bijna niet meer.

In het bandrecorderboek komt de opvolger, de cassetterecorder, kort aan bod. Maar het is toch voornamelijk bandrecorder, in mono en stereo, tweedehands en nieuw, wat ter sprake komt. En de handleiding voor GELUID BIJ DIA EN FILM, aldus de ondertitel in hoofdletters op de titelpagina. Dia's, dat was een soort Powerpoint presentatie van foto's. Alleen kon je ze niet vanuit je toestel rechtstreeks in een computer pompen, maar moest je er bij de fotograaf kleine fotootjes van laten maken. En die in een sleufje stoppen, om ze zo door het dia apparaat - dat projector heet - heen halen. We hebben boven nog zo'n amper gebruikt ding staan. In de categorie geërfd, amper gebruikt, maar zonde om weg te gooien.

Film opnemen met geluid is lang niet mogelijk geweest. Vandaar die handleiding in dit boek er bij. Van het verschijnsel film werden in deze hobby serie meer boeken geschreven.

14,50 staat er voor in dit boek geschreven. Gevolg door 5,- en ten slotte 2,-. Het boek is dus onverkocht en een aantal malen afgeprijst geweest. Om het toch nog niet kwijt te raken. Ik kocht dit boek uiteindelijk in juni 2011 op een kofferbakmarkt. Daar heb ik er vast die twee euro niet meer voor betaald. Dit is dan ook met recht een toen boek, leuk voor de verzamelaars. Om veel van die 'o ja' dingen in te lezen. Uitkijken met magnetische velden, bijvoorbeeld. Want anders gaat het geluid vervormen. Zorg dat de recorder op een vaste ondergrond staat. Want anders trilt de opname mee. Zet de teller op nul als u de band start. Want anders heb je geen idee meer, waar je gebleven bent. Schrijf op de bijgeleverde dozen de tellerstand van een opname, zodat u dat later gemakkelijk terug kunt vinden. 

Er zit zelfs nog een bestelkaart in, van de uitgeverij. Met het kopen van dit boek heeft u een goede keuze gedaan, zo staat er op te lezen. Mocht u belangstelling hebben voor meer goede boeken, dan loont het de moeite op deze kaart uw naam en adres en het gebied waarvoor u zich interesseert in te vullen en aan ons op te sturen. Of uitgeverij Veen nog aan de Leidsegracht in Amsterdam zit? Vast niet. Misschien bestaat de uitgever wel niet eens meer.

Met bandercor liep het trouwens nog goed af. Na jaren werkloos en kapot op zolder te hebben gestaan, nam mijn vader m mee naar zijn werk. Hij had een nieuwe, nog jonge collega gekregen, die als hobby had: oude apparaten repareren. Erg kapot bleek ie niet eens te zijn. Het was een kwestie van een paar onderdelen vervangen geweest, toen deed bandercor het weer. En konden mijn ouders als vijftigplussers en mijn zus en ik als twintigers weer luisteren naar al die vergeten dingen uit de jaren zestig en zeventig. Inclusief het geluid van het slaan van de klok in de kamer, dat bij elke opname wel te horen is. Geweldig.